Cấp bậc đai trong Judo (Nhu Đạo) được chia thành hai giai đoạn: Kyu (cấp bậc) từ đai vàng (5 kyu) đến đai nâu (1 kyu) và Dan (đẳng cấp/đai đen) từ 1 Dan đến 10 Dan. Đây là chương trình kỹ thuật Judo cấp bậc đai từ đai vàng đến đai nâu theo giáo trình của Liên đoàn Judo Việt Nam (Vietnam Judo Association - VJA) công bố.
 |
| Chương trình kỹ thuật Judo theo Liên đoàn Judo Việt Nam (Vietnam Judo Association - VJA) |
Kỹ thuật hông
1. Uki-goshi
Uki-goshi (Floating Hip Throw - Đòn hông lướt): Đây là một trong những kỹ thuật ném (Nage-waza) cơ bản nhưng đầy tinh tế thuộc nhóm Koshi-waza (kỹ thuật hông).
Nguồn gốc và lịch sử
Uki-goshi được phát triển bởi tổ sư Kano Jigoro. Trong quá trình hoàn thiện Judo, tổ sư Kano đã nhận thấy sự khác biệt giữa việc dùng sức mạnh thuần túy và việc sử dụng sự uyển chuyển.
Chuyện kể rằng đòn này xuất phát từ việc tổ sư quan sát các kỹ thuật của nhu thuật cổ (Jujutsu) và tinh chỉnh lại để tối ưu hóa sự thăng bằng. Điểm đặc biệt là Uki-goshi thường được dùng để phản công khi đối thủ cố gắng né tránh các đòn hông sâu hơn như O-goshi.
Ý nghĩa của tên gọi
Uki (浮き): Có nghĩa là "nổi" hoặc "lướt".
Goshi (腰): Có nghĩa là "hông".
Khác với các đòn hông khác đòi hỏi bạn phải nâng bổng đối thủ lên cao, Uki-goshi tập trung vào việc xoay hông lướt qua trọng tâm của đối thủ, khiến họ mất đà và rơi xuống mà không cần phải dùng quá nhiều sức để nhấc bổng.
Cách thực hiện
Để thực hiện Uki-goshi chuẩn xác, chúng ta chia làm 3 giai đoạn: Kuzushi (Phá thế), Tsukuri (Áp sát) và Kake (Quật).
Bước 1: Kuzushi (Phá thế thăng bằng)
Từ tư thế thủ (Kumi-kata) cơ bản, bạn dùng tay trái (hikite) kéo tay phải của đối thủ về phía trước và hơi hướng lên trên.
Mục tiêu là dồn trọng tâm của đối thủ lên các ngón chân, tạo khoảng trống để bạn nhập nội.
Bước 2: Tsukuri (Áp sát và xoay người)
Điểm khác biệt then chốt: Thay vì bước chân sâu vào giữa hai chân đối thủ như đòn O-goshi, bạn chỉ cần bước chân phải lên trước mũi chân phải của đối thủ.
Tay phải của bạn luồn qua nách đối thủ, ôm chặt lấy lưng (vùng thắt lưng).
Xoay người sao cho hông của bạn chỉ tiếp xúc một phần với bụng/hông của đối thủ. Hông bạn không nằm dưới trọng tâm đối thủ mà nằm ở phía trước, đóng vai trò như một trục xoay.
Bước 3: Kake (Quật)
Thay vì khuỵu gối rồi dùng sức chân đẩy lên (như O-goshi), bạn thực hiện một cú xoay hông mạnh mẽ theo chiều ngang.
Sử dụng tay ôm lưng để dẫn dắt cơ thể đối thủ lướt qua hông mình.
Đối thủ sẽ bị "văng" đi theo một quỹ đạo vòng cung nằm ngang thay vì bị nhấc bổng lên.
Sự khác biệt giữa Uki-goshi và O-goshi
Rất nhiều võ sinh đai màu hay nhầm lẫn hai đòn này. Dưới đây là bảng so sánh nhanh:
| Đặc điểm | Uki-goshi (Hông lướt) | O-goshi (Đại hông) |
| Độ sâu của hông | Hông chỉ tiếp xúc một phần, nông hơn. | Hông luồn sâu vào dưới trọng tâm đối thủ. |
| Cơ chế ném | Xoay hông ngang (vặn người). | Nâng bổng đối thủ bằng sức chân và hông. |
| Cảm giác | Đối thủ cảm thấy như bị trượt qua. | Đối thủ cảm thấy bị nhấc bổng lên trời. |
Tsuri-goshi (Lifting Hip Throw - Đòn hông câu/nhấc): Nếu Uki-goshi là sự tinh tế của chuyển động xoay ngang, thì Tsuri-goshi là biểu tượng của sức mạnh đòn bẩy và khả năng kiểm soát tuyệt đối bằng cánh tay. Đây là một kỹ thuật rất thực dụng, đặc biệt hiệu quả khi đối đầu với những đối thủ có sải tay dài hoặc hay gồng cứng người.
Nguồn gốc và lịch sử
Tsuri-goshi cũng thuộc nhóm đòn hông (Koshi-waza) và nằm trong danh sách 40 đòn ném gốc (Gokyo no Waza) của Judo Kodokan.
Trong lịch sử, đòn này được thiết kế để xử lý các tình huống mà người thực hiện (Tori) không thể nắm được cổ áo hoặc tay áo một cách thuận lợi. Thay vào đó, Tori sẽ sử dụng việc cầm đai (Obi) của đối thủ làm điểm tựa. Trong các trận đấu cổ điển, Tsuri-goshi thể hiện rõ triết lý "dùng thắt lưng để điều khiển toàn bộ cơ thể đối phương".
Ý nghĩa của tên gọi
Tsuri (釣り): Có nghĩa là "câu" (như câu cá) hoặc "nhấc bổng lên".
Goshi (腰): Có nghĩa là "hông".
Tên gọi này mô tả chính xác hành động của tay: Bạn không chỉ ôm lưng, mà bạn đang "câu" toàn bộ trọng lượng của đối thủ lên cao bằng cách nắm chặt đai hoặc lưng áo, sau đó mới dùng hông để dứt điểm.
Cách thực hiện
Bước 1: Kuzushi (Phá thế)
Tay trái (hikite) của bạn vẫn kiểm soát tay phải đối thủ, kéo về phía trước để làm mất đà.
Điểm khác biệt lớn nhất: Tay phải của bạn không ôm lỏng thắt lưng mà sẽ vươn sâu qua vai hoặc dưới nách để nắm chặt vào đai (Obi) sau lưng đối thủ.
Bước 2: Tsukuri (Áp sát)
Bạn bước chân và xoay người để đặt hông vào sâu dưới trọng tâm của đối thủ (sâu hơn so với Uki-goshi).
Động tác "Câu" (The Lifting): Ngay khi hông tiếp xúc, tay nắm đai của bạn sẽ giật mạnh lên trên, ép sát thân mình của đối thủ vào lưng bạn. Lúc này, chân bạn hơi khuỵu xuống để tạo đà.
Bước 3: Kake (Quật)
Bạn duỗi thẳng chân, dùng sức mạnh của đùi và hông đẩy đối thủ lên cao.
Kết hợp với việc kéo tay và nhấc đai, bạn gập người về phía trước, ném đối thủ qua hông theo một đường vòng cung rộng.
Phân loại Tsuri-goshi
Trong Judo chuyên sâu, chúng ta chia đòn này thành hai biến thể chính dựa trên cách đặt tay:
+ O-tsuri-goshi (Đại hông câu): Tay của bạn vươn qua vai đối thủ để nắm đai. Thường dùng khi bạn cao hơn đối thủ.
+ Ko-tsuri-goshi (Tiểu hông câu): Tay của bạn luồn dưới nách đối thủ để nắm đai. Thường dùng khi bạn thấp hơn hoặc ngang bằng đối thủ.
So sánh Tsuri-goshi và O-goshi
Dù trông khá giống nhau, nhưng điểm mấu chốt nằm ở cách sử dụng tay phải:
| Đặc điểm | Tsuri-goshi (Hông câu) | O-goshi (Đại hông) |
| Điểm nắm | Nắm chặt vào Đai (Obi) hoặc lưng áo rất sâu. | Ôm quanh vòng eo (không nhất thiết nắm đai). |
| Lực tác động | Dùng lực kéo/nhấc từ cánh tay rất nhiều. | Dùng hông làm điểm tựa chính để hất. |
| Cảm giác | Kiểm soát hoàn toàn phần thân trên của đối thủ. | Tận dụng sự sơ hở để luồn hông vào nhanh. |
Lời khuyên lỗi cần tránh
Khi tập Tsuri-goshi, hãy cẩn thận với ngón tay khi nắm đai. Một sai lầm nhỏ là bạn quên không hạ thấp trọng tâm (khuỵu gối) trước khi nhấc, dẫn đến việc dùng lưng quá nhiều gây chấn thương. Hãy để hông làm việc, tay chỉ làm nhiệm vụ "cố định" đối thủ vào hông bạn mà thôi.
3. O-goshi
O-goshi (Major Hip Throw - Đòn đại hông): đây là đòn hông "vỡ lòng" mà mọi võ sĩ Judo đều phải thuần thục, là đòn nền tảng để bạn hiểu về cách dùng hông và trọng tâm.
Nguồn gốc và lịch sử
O-goshi là một trong những kỹ thuật đầu tiên được tổ sư Jigoro Kano đưa vào hệ thống giảng dạy. Trong các trường phái Nhu thuật cổ (Jujutsu), đòn này thường được dùng để quật ngã đối phương một cách nhanh chóng và thô bạo.
Trong Judo hiện đại, O-goshi được tinh chỉnh để tối ưu hóa nguyên lý Seiryoku Zenyo (Sử dụng năng lượng tối đa - Hiệu quả tối ưu). Đây là đòn ném mang tính biểu tượng, dạy cho võ sinh cách đưa toàn bộ hông của mình vào dưới trọng tâm của đối thủ.
Ý nghĩa của tên gọi
O (大): Có nghĩa là "Lớn" (Đại).
Goshi (腰): Có nghĩa là "Hông".
Tên gọi "Đại hông" ám chỉ việc bạn sử dụng toàn bộ phần hông lớn của mình để làm điểm tựa, đưa đối thủ lên cao trước khi ném. Nó khác với Uki-goshi (chỉ dùng một phần hông) ở sự mạnh mẽ và biên độ nâng.
Cách thực hiện
Bước 1: Kuzushi (Phá thế)
Tay trái (hikite) kéo tay phải đối thủ về phía trước và hơi hướng lên, tạo ra một khoảng trống lớn giữa bạn và đối thủ.
Đảm bảo đối thủ bị nhón chân, trọng tâm đổ dồn về phía trước.
Bước 2: Tsukuri (Áp sát - Bước quyết định)
Luồn tay: Tay phải của bạn rời khỏi cổ áo, luồn sâu dưới nách đối thủ và ôm chặt quanh eo. Lòng bàn tay áp sát vào lưng đối thủ.
Vào hông: Đây là điểm mấu chốt. Bạn bước chân phải rồi chân trái xoay người sao cho hai chân nằm gọn bên trong hai chân đối thủ.
Hạ thấp trọng tâm: Bạn phải khuỵu gối sao cho hông của bạn thấp hơn hông của đối thủ. Lưng của bạn phải tiếp xúc hoàn toàn với bụng của họ.
Bước 3: Kake (Quật)
Từ tư thế khuỵu gối, bạn dùng sức mạnh của đôi chân đẩy thẳng lên, nhấc bổng đối thủ rời khỏi mặt đất.
Vặn người và kéo tay trái xuống phía dưới, ném đối thủ qua hông theo một đường tròn.
So sánh O-goshi vs Uki-goshi vs Tsuri-goshi
Để bạn dễ hình dung sự khác biệt giữa ba đòn này, hãy nhìn vào bảng sau:
| Đặc điểm | O-goshi (Đại hông) | Uki-goshi (Hông lướt) | Tsuri-goshi (Hông câu) |
| Vị trí hông | Nằm sâu dưới trọng tâm Uke. | Nằm nông, chỉ chạm một phần. | Nằm sâu dưới trọng tâm Uke. |
| Vị trí tay phải | Ôm quanh eo (lòng bàn tay áp lưng). | Ôm ngang thắt lưng (xoay ngang). | Nắm chặt Đai (Obi). |
| Động tác chân | Hai chân nằm trong chân Uke. | Chân bước rộng, hơi lệch. | Hai chân nằm trong chân Uke. |
| Cảm giác ném | Nhấc bổng lên bằng đùi. | Xoay lướt theo chiều ngang. | Nhấc lên bằng tay (câu) và chân. |
Lời khuyên lỗi cần tránh
Khi tập O-goshi, các bạn đai trắng thường mắc 2 lỗi lớn:
- Quên hạ thấp hông: Nếu hông bạn cao hơn hông đối thủ, bạn sẽ phải dùng lưng để "cõng" họ thay vì dùng hông để "bẩy". Điều này rất đau lưng và dễ bị phản đòn (Ura-nage).
- Không ép sát: Nếu có khoảng trống giữa lưng bạn và bụng đối thủ, đòn ném sẽ mất lực. Hãy nhớ câu: "Không khoảng cách, không kẽ hở".
Mẹo nhỏ: Khi tập, hãy cố gắng để hông của bạn chạm vào đùi trên của đối thủ, lúc đó đòn ném sẽ cực kỳ nhẹ nhàng.
Ba đòn hông này O-goshi, Uki-goshi, Tsuri-goshi là nền tảng của toàn bộ hệ thống đòn hông trong Judo.
4. Kubi-nage
Kubi-nage (Neck Throw - Đòn quật cổ): là một biến thể "mạnh bạo" và trực diện hơn của O-goshi. Nó thường được thấy nhiều trong các trận thi đấu (Shiai) hoặc khi đối phương có tư thế thủ thấp, vì nó cho phép bạn kiểm soát hoàn toàn phần đầu và vai của đối thủ.
Nguồn gốc và đặc điểm
Kubi-nage không nằm trong danh sách 40 đòn ném gốc (Gokyo) của Kodokan mà thường được xem là một biến thể của Koshi-guruma (Vòng quay hông).
Tuy nhiên, trong thực tế tập luyện, Kubi-nage rất phổ biến vì nó tận dụng bản năng tự nhiên là kiểm soát đầu đối phương. Nếu bạn kiểm soát được đầu, cơ thể của đối thủ sẽ phải tuân theo.
Ý nghĩa của tên gọi
Kubi (首): Có nghĩa là "Cổ".
Nage (投げ): Có nghĩa là "Quật/Ném".
Đúng như tên gọi, thay vì ôm eo (O-goshi) hay nắm đai (Tsuri-goshi), bạn sẽ dùng cánh tay quàng chặt lấy cổ của đối thủ để thực hiện cú ném.
Cách thực hiện
Bước 1: Kuzushi (Phá thế)
Tương tự các đòn hông khác, bạn dùng tay trái (hikite) kéo mạnh tay phải đối thủ về phía trước.
Tuy nhiên, trong Kubi-nage, bạn cần kéo đối thủ đổ người về phía trước nhiều hơn để lộ ra phần cổ và vai.
Bước 2: Tsukuri (Áp sát)
Động tác tay: Đây là sự khác biệt lớn nhất. Tay phải của bạn không luồn dưới nách mà vòng qua gáy đối thủ, ôm chặt lấy cổ. Khuỷu tay bạn ép sát vào cằm hoặc ngực đối thủ, khóa chặt đầu họ vào vai mình.
Vào hông: Bạn xoay người, đưa hông vào sâu tương tự như O-goshi. Hai chân đứng vững, trọng tâm hạ thấp.
Bước 3: Kake (Quật)
Bạn dùng sức mạnh của chân để đẩy người lên, đồng thời gập người và xoay đầu về hướng ném.
Cánh tay đang ôm cổ sẽ đóng vai trò như một đòn bẩy, kéo đầu đối thủ xuống theo một đường vòng cung cực mạnh, khiến toàn bộ cơ thể họ bay qua hông bạn.
So sánh Kubi-nage với O-goshi
| Đặc điểm | Kubi-nage (Quật cổ) | O-goshi (Đại hông) |
| Điểm kiểm soát | Cổ và đầu (rất chặt chẽ). | Thắt lưng/eo. |
| Sự an toàn | Khó kiểm soát điểm rơi cho Uke (dễ tiếp đất bằng đầu). | An toàn hơn cho người tập cùng. |
| Lực ném | Rất mạnh do tận dụng được đòn bẩy của cổ. | Nhẹ nhàng, kỹ thuật hơn. |
| Ứng dụng | Thường dùng khi đối thủ thủ thấp hoặc gồng người. | Dùng khi đối thủ đứng tư thế chuẩn (Shizentai). |
Quan trọng về an toàn và kỹ thuật
Đây là phần mình muốn bạn lưu ý nhất vì Kubi-nage có thể gây nguy hiểm nếu không tập luyện đúng cách:
- An toàn cho đối thủ (Uke): Trong Judo tập luyện (Randori), khi thực hiện Kubi-nage, bạn phải giữ chặt tay áo (hikite) của đối thủ cho đến khi họ tiếp đất hoàn toàn. Nếu bạn buông tay, đối thủ dễ bị rơi tự do và đập đầu xuống thảm.
- Đừng dùng lực tay quá mức: Nhiều bạn mới tập thường cố dùng sức tay để "vặn" cổ đối thủ. Điều này không đúng và dễ gây chấn thương đốt sống cổ cho bạn tập. Hãy nhớ: Hông là động cơ, tay chỉ là cái khóa.
- Điểm tiếp xúc: Vai của bạn phải ép sát vào ngực/cằm đối thủ. Nếu có khoảng cách, đối thủ có thể dễ dàng luồn ra sau và phản đòn bằng Ushiro-goshi hoặc Ura-nage.
Gợi ý thực hành: Kubi-nage cực kỳ hiệu quả khi kết hợp với đòn quét chân. Ví dụ: Bạn dọa bằng một cú quét chân O-uchi-gari, khi đối thủ lùi chân lại và cúi người, đó là khoảnh khắc hoàn hảo để bạn quàng cổ và thực hiện Kubi-nage.
5. Koshi-guruma
Koshi-guruma (Hip Wheel - Vòng quay hông): Đây là "người anh em" có kỹ thuật tinh tế hơn và mang tính nghệ thuật hơn so với Kubi-nage. Nếu Kubi-nage thiên về sức mạnh và kiểm soát cổ trực diện, thì Koshi-guruma lại tập trung vào việc tạo ra một trục xoay hoàn hảo để đối thủ "lăn" qua hông bạn như một chiếc bánh xe.
Nguồn gốc và Ý nghĩa
Koshi-guruma nằm trong nhóm Koshi-waza (kỹ thuật hông) của hệ thống Dai-ikkyo (nhóm đòn thứ nhất) trong Kodokan Judo.
Koshi (腰): Hông.
Guruma (車): Bánh xe / Vòng quay.
Cái tên nói lên tất cả: Bạn dùng hông mình làm tâm của một bánh xe và cơ thể của đối thủ chính là vành bánh xe quay xung quanh tâm đó.
Cách thực hiện
Bước 1: Kuzushi (Phá thế)
Tương tự các đòn hông khác, bạn dùng tay trái (hikite) kéo mạnh tay áo đối thủ về phía trước và hơi hướng lên trên để dồn trọng tâm của họ vào các ngón chân.
Bước 2: Tsukuri (Áp sát)
Động tác tay: Điểm khác biệt nằm ở đây, bạn vòng tay phải qua đầu đối thủ, nhưng thay vì ôm chặt cổ như Kubi-nage, bạn đặt cánh tay mình quàng qua vai và gáy đối thủ một cách bao quát hơn.
Vào hông: Bạn bước chân và xoay người sâu hơn cả O-goshi. Hông của bạn phải đưa ra ngoài hẳn so với hông của đối thủ (đưa hông sang hẳn một bên). Điều này tạo ra một "chiếc gờ" để đối thủ lăn qua.
Bước 3: Kake (Quật)
Bạn cúi người sâu và xoay vai mạnh mẽ.
Thay vì nhấc bổng lên (O-goshi), bạn giữ cho đầu đối thủ sát vào vai mình và dùng hông làm điểm tựa để "lăn" toàn bộ thân hình đối thủ qua lưng và hông bạn. Đối thủ sẽ rơi theo một đường tròn rộng.
So sánh Koshi-guruma và Kubi-nage
Rất nhiều võ sinh nhầm lẫn hai đòn này vì cả hai đều quàng tay qua đầu/cổ. Tuy nhiên, một Shodan sẽ phân biệt rõ như sau:
| Đặc điểm | Koshi-guruma (Vòng quay hông) | Kubi-nage (Quật cổ) |
| Vị trí hông | Đưa hông ra xa hơn, tạo trục xoay bên hông. | Hông nằm trực diện phía trước đối thủ. |
| Kỹ thuật tay | Quàng tay tạo vòng cung để đối thủ "lăn". | Ôm chặt cổ để "quật" đối thủ xuống. |
| Quỹ đạo rơi | Đối thủ rơi theo một vòng tròn lớn. | Đối thủ bị quật mạnh, rơi nhanh và dốc. |
| Mục đích | Tận dụng đà xoay (momentum). | Tận dụng lực đòn bẩy từ cổ. |
Lời khuyên về an toàn và hiệu quả
Vị trí đầu: Khi thực hiện Koshi-guruma, bạn phải xoay đầu mình nhìn về hướng ném. "Đầu đi đâu, thân theo đó". Nếu bạn không xoay đầu, đòn ném sẽ bị khựng lại.
Sâu và rộng: Đừng sợ đưa hông ra quá sâu. Trong Koshi-guruma, nếu hông bạn không đủ sâu, đối thủ sẽ bị kẹt lại trên lưng thay vì lăn qua hông.
An toàn cho Uke (người bị ném): Vì đây là đòn ném có biên độ rộng và tốc độ cao, hãy luôn giữ chặt tay áo (hikite) của Uke để giúp họ thực hiện cú té (Ukemi) an toàn. Đừng bao giờ buông tay áo khi Uke chưa tiếp thảm.
Phòng tránh phản đòn: Điểm yếu của Koshi-guruma là khi bạn đưa hông ra quá xa, bạn dễ bị hở lưng. Nếu không làm mất đà (Kuzushi) tốt, đối thủ có thể dễ dàng ôm lưng bạn và thực hiện đòn Tani-otoshi để phản công.
Tổng kết về nhóm đòn hông (Koshi-waza):
O-goshi: Nhấc bổng bằng hông.
Uki-goshi: Lướt qua hông.
Tsuri-goshi: Nhấc đai rồi ném qua hông.
Kubi-nage: Khóa cổ rồi quật qua hông.
Koshi-guruma: Dùng hông làm trục xoay như bánh xe.
Kỹ thuật vai
1. Seoi-nage
Seoi-nage (Shoulder Throw - Đòn cõng ném/Ném qua vai) là chúng ta đã bước vào thế giới của nhóm Te-waza (Kỹ thuật tay), phải nói rằng đây là đòn đánh "quốc dân" của Judo, là niềm tự hào của rất nhiều võ sĩ huyền thoại.
Nếu các đòn hông (Koshi-waza) dùng hông làm điểm tựa chính, thì Seoi-nage dùng vai và lưng làm mặt phẳng để "cõng" và quật đối thủ.
Nguồn gốc và ý nghĩa
Seoi-nage là một trong những kỹ thuật cổ xưa và hiệu quả nhất. Nó phản ánh rõ nét triết lý "lấy nhu thắng cương, lấy yếu thắng mạnh" của Judo. Một người nhỏ con hoàn toàn có thể hạ gục một đối thủ khổng lồ bằng cách luồn vào dưới trọng tâm và dùng vai làm đòn bẩy.
Seoi (背負い): Có nghĩa là "vác trên lưng" hoặc "cõng".
Nage (投げ): Có nghĩa là "quật/ném".
Hai biến thể chính của Seoi-nage
Trong Judo, khi nhắc đến Seoi-nage, chúng ta phải phân biệt rõ hai dạng phổ biến nhất:
A. Morote Seoi-nage (Ném qua vai bằng hai tay - morote nghĩa là 2 tay), trong bảng đòn của Liên đoàn Judo Việt Nam gọi tắt là Seoi-nage.
Kỹ thuật: Bạn vẫn giữ tay phải cầm cổ áo đối thủ, khi xoay người, bạn gập khuỷu tay phải lại và đặt nó dưới nách đối thủ, dùng cẳng tay làm điểm tựa để đẩy đối thủ lên.
Đặc điểm: Đòi hỏi sự linh hoạt của cổ tay và khuỷu tay. Đây là đòn đánh sấm sét thường thấy trong thi đấu đỉnh cao.
B. Ippon Seoi-nage (Ném qua vai bằng một tay).
Kỹ thuật: Bạn buông tay phải đang cầm cổ áo, luồn sâu cánh tay phải vào dưới nách của đối thủ, kẹp chặt tay phải của đối thủ vào nách hoặc bắp tay mình.
Đặc điểm: Đây là đòn ném cực kỳ mạnh mẽ, khóa chặt một bên tay của đối thủ, khiến họ không thể thoát ra được một khi bạn đã xoay người vào.
Cách thực hiện
Bước 1: Kuzushi (Phá thế)
Bạn dùng cả hai tay kéo đối thủ về phía trước. Điểm quan trọng là phải kéo đối thủ "dính" vào người mình, khiến họ mất thăng bằng hoàn toàn trên hai mũi chân.
Bước 2: Tsukuri (Áp sát)
Bạn xoay người 180 độ nhanh như một cơn lốc.
Hạ thấp trọng tâm: Bạn phải khuỵu gối sâu sao cho vai của bạn nằm thấp hơn ngực của đối thủ.
Tiếp xúc: Lưng bạn ép sát vào bụng/ngực đối thủ. Trong Ippon Seoi-nage, tay bạn phải khóa chặt tay đối thủ vào vai mình.
Bước 3: Kake (Quật)
Bạn duỗi thẳng chân, đẩy hông ra phía sau một chút để nâng đối thủ lên lưng.
Gập người về phía trước và xoay vai, ném đối thủ qua vai mình xuống thảm.
Bí quyết thành công
"Hút" đối thủ vào lưng: Sai lầm lớn nhất là xoay người vào nhưng để lại một khoảng trống giữa lưng bạn và ngực đối thủ. Nếu có khoảng trống, bạn sẽ không thể nhấc họ lên được. Hãy tưởng tượng bạn đang muốn cõng một người bạn đi chơi, bạn phải ép sát họ vào lưng mình.
Sử dụng đôi chân: Seoi-nage không phải ném bằng sức tay, lực ném đến từ việc bạn duỗi thẳng đôi chân đang khuỵu thấp. Chân là động cơ, vai chỉ là đường ray dẫn hướng.
Hướng mắt: Khi ném, hãy nhìn xuống gót chân của mình hoặc nhìn về hướng ném, đừng nhìn thẳng về phía trước.
Biến thể Seoi-otoshi: Nếu bạn không thể nhấc đối thủ lên, bạn có thể quỳ một gối hoặc cả hai gối xuống thảm (Seoi-otoshi, đòn kỹ thuật này được học ở cấp đai cam theo bảng đòn của Liên đoàn Judo Việt Nam) để tận dụng trọng lực kéo đối thủ xuống. Đây là đòn "sát thủ" trong thi đấu cho những người có chiều cao khiêm tốn.
Seoi-nage là một đòn đánh rất đẹp nhưng đòi hỏi sự khổ luyện (Uchi-komi) hàng ngàn lần để đạt được tốc độ xoay người hoàn hảo.
2. Ippon-seoi-nage
Ippon-seoi-nage (One-arm Shoulder Throw - Đòn cõng ném một tay): Ippon-seoi-nage chính là "vũ khí tối thượng" và tinh khiết nhất của nhóm đòn tay (Te-waza). Đây là đòn đánh mà chỉ cần một khoảnh khắc sơ hở, bạn có thể biến trọng lượng của đối thủ thành vũ khí để chống lại chính họ.
Nguồn gốc và đặc điểm
Ippon-seoi-nage có sự khác biệt rất lớn về mặt cấu trúc so với các đòn hông mà chúng ta đã thảo luận. Trong khi các đòn hông yêu cầu sự tiếp xúc hông-đối-hông, thì Ippon-seoi-nage tạo ra một trục đòn bẩy duy nhất thông qua cánh tay và vai.
Cái tên "Ippon" (Một điểm/Một phía) ám chỉ việc bạn tập trung toàn bộ sự kiểm soát vào một cánh tay của đối thủ để thực hiện cú ném.
Ippon (一本): Có nghĩa là "Một" hoặc "Một đường thẳng".
Seoi (背負い): Có nghĩa là "Cõng trên lưng" hoặc "Vác trên vai".
Nage (投げ): Có nghĩa là "Quật" hoặc "Ném".
Ý nghĩa kỹ thuật
Khác với Morote-seoi-nage (gọi tắt là Seoi-nage), Ippon-seoi-nage cho phép bạn:
- Thoát khỏi sự kìm kẹp của đối thủ nếu họ đang nắm chặt cổ áo bạn.
- Sử dụng chính cánh tay của đối thủ làm "tay cầm" để nhấc bổng họ lên.
- Đặc biệt hiệu quả cho người nhỏ con đấu với người to lớn vì khả năng luồn sâu vào trọng tâm.
Cách thực hiện
Bước 1: Kuzushi (Phá thế)
Bạn dùng tay trái (hikite) kéo tay áo đối thủ mạnh mẽ về phía trước và hơi hướng lên. Mục tiêu là mở rộng khoảng trống dưới nách phải của đối thủ và ép họ phải dồn trọng tâm lên mũi chân.
Bước 2: Tsukuri (Áp sát - Điểm mấu chốt)
Động tác tay: Bạn buông tay phải đang cầm cổ áo, xoay lòng bàn tay hướng lên trên và đâm sâu cánh tay phải vào dưới nách đối thủ.
Khóa (The Lock): Kẹp chặt bắp tay hoặc nách của đối thủ bằng khuỷu tay của bạn. Lúc này, cánh tay đối thủ bị khóa cứng trên vai bạn như một chiếc đòn bẩy.
Hạ bộ: Xoay người 180 độ, hai chân thu hẹp hơn vai, khuỵu gối thật thấp sao cho mông bạn nằm dưới thắt lưng đối thủ.
Bước 3: Kake (Quật)
Tiếp xúc hoàn toàn lưng bạn vào ngực đối thủ (không để khe hở).
Đẩy thẳng chân và gập người về phía trước một cách dứt khoát.
Tay trái kéo mạnh theo đường vòng cung xuống dưới, trong khi tay phải giữ chặt cánh tay đối thủ "cõng" qua vai.
So sánh Ippon-seoi-nage và Seoi-nage
| Đặc điểm | Ippon-seoi-nage (Đòn ném cõng trên vai bằng một tay) | Seoi-nage (gọi tắt của Morote-seoi-nage, đòn ném cõng trên vai bằng một tay) |
| Cách cầm tay phải | Buông áo, kẹp tay đối thủ vào nách/vai. | Vẫn nắm cổ áo, chống khuỷu tay vào nách. |
| Sự kiểm soát | Khóa cứng một cánh tay của đối thủ. | Dùng cẳng tay đẩy và điều hướng. |
| Ứng dụng | Tốt khi đối thủ nắm áo rất chặt. | Tốt khi muốn tấn công nhanh, chớp nhoáng. |
| Cảm giác ném | Chắc chắn, như "dính" đối thủ vào lưng. | Linh hoạt, thiên về lực đẩy của cổ tay. |
Lời khuyên để tăng hiệu quả
Kẹp nách phải thật chặt: Nếu bạn luồn tay vào nhưng không kẹp chặt tay đối thủ, họ sẽ dễ dàng rút tay ra hoặc lách người ra sau để phản đòn bằng Hadaka-jime (siết cổ sau).
Độ cao của vai: Vai phải của bạn phải luồn xuống dưới nách của đối thủ. Nếu vai bạn cao hơn nách họ, bạn sẽ bị đối thủ ép ngược trở lại.
Hướng của bàn chân: Khi xoay người vào, hai bàn chân nên hướng về cùng một phía với hướng ném. Điều này giúp hông và vai phối hợp nhịp nhàng hơn.
Sử dụng đầu: Trong Ippon-seoi-nage, hãy hơi nghiêng đầu sang trái khi ném để tạo khoảng trống cho cơ thể đối thủ lướt qua vai phải của bạn thuận tiện hơn.
Gợi ý kết hợp đòn: Ippon-seoi-nage là đòn rất dễ kết hợp với đòn chân Ko-uchi-gari. Bạn nháy một cú quét chân nhỏ để đối thủ giật mình lùi lại, ngay khoảnh khắc họ dồn trọng tâm về phía trước để lấy lại thăng bằng, đó chính là lúc bạn "bay" vào để thực hiện cú Ippon thần sầu.
Kỹ thuật chân
1. O-soto-gari
O-soto-gari (Major Outer Reaping - Gạt chân ngoài lớn): Nếu Seoi-nage là "vua" của các đòn tay, thì O-soto-gari chính là "vua" của các đòn chân (Ashi-waza). Đây là một trong những đòn ném uy lực nhất, mang tính tấn công trực diện và cực kỳ hiệu quả trong cả thi đấu lẫn tự vệ.
Nguồn gốc và ý nghĩa
O-soto-gari là kỹ thuật đầu tiên trong nhóm Dai-ikkyo (nhóm đòn thứ nhất) của Kodokan Judo. Đây là đòn thế mà mọi võ sinh đều phải học ngay từ những ngày đầu tiên bước chân lên thảm.
O (大): Có nghĩa là "Lớn" (Đại).
Soto (外): Có nghĩa là "Ngoài" (Ngoại).
Gari (刈): Có nghĩa là "Gặt" hoặc "Ngoắc" (giống như động tác dùng liềm cắt cỏ, gặt lúa).
Ý nghĩa kỹ thuật
Khác với các đòn hông hay đòn vai là xoay lưng lại với đối thủ, O-soto-gari là đòn gặt đối mặt. Bạn tấn công trực tiếp vào chân trụ của đối thủ từ phía bên ngoài, biến trọng tâm của họ thành điểm yếu chí tử.
Cách thực hiện
Bước 1: Kuzushi (Phá thế - Cực kỳ quan trọng)
- Tay trái (hikite) kéo tay phải đối thủ xuống và ra phía sau.
- Tay phải (tsurite) đẩy cổ áo đối thủ lên và ra sau, làm cho đối thủ dồn toàn bộ trọng lượng lên gót chân phải của họ.
Mục tiêu: Khiến đối thủ đứng bằng một chân và bị ngả người về phía sau bên phải.
Bước 2: Tsukuri (Áp sát)
- Bạn bước chân trái lên cạnh chân phải của đối thủ (chân trái bạn cách chân đối thủ khoảng một nắm tay).
- Áp sát ngực và vai của bạn vào ngực/vai đối thủ. "Không có khoảng cách" là chìa khóa ở đây.
- Vung chân phải của bạn lên cao về phía trước, giống như một con lắc đồng hồ.
Bước 3: Kake (Quật)
Dùng bắp chân phải của bạn ngoắc mạnh (gặt) vào bắp chân phải của đối thủ từ phía sau.
Thực hiện động tác "gặt" dứt khoát về phía sau, đồng thời dùng tay phải đẩy và tay trái kéo để ép đối thủ ngã ngửa xuống thảm.
Lưu ý: Chân trụ (chân trái) của bạn phải giữ thật vững.
Bí quyết để đòn "nổ"
Sát thủ ngực-áp-ngực: Nếu bạn gặt chân mà ngực bạn cách xa ngực đối thủ, họ sẽ dễ dàng giữ thăng bằng hoặc thậm chí phản đòn bằng chính O-soto-gaeshi. Hãy "dán" người bạn vào họ.
Đừng chỉ dùng chân: Một sai lầm lớn là chỉ lo ngoắc chân mà quên dùng tay. Tay phải (tsurite) đóng vai trò như một cú đấm đẩy đối thủ ngã ngửa. Nếu không có tay, chân bạn sẽ rất nặng.
Hướng của mắt: Hãy nhìn xuống thảm ở phía sau đối thủ khi bạn thực hiện cú gặt. Điều này giúp toàn bộ cơ thể bạn đổ về phía trước, tạo thêm lực nặng cho cú gặt và ném.
An toàn cho Uke: O-soto-gari là đòn ném rất mạnh vào gáy nếu Uke không biết cách ngã. Khi tập luyện, hãy luôn nhớ nhấc tay áo đối thủ lên khi họ ngã để giảm lực va chạm cho họ.
Gợi ý: O-soto-gari thường bị đối thủ đề phòng bằng cách gồng cứng người. Lúc đó, hãy giả vờ tấn công bằng một đòn phía trước (như Sasae-tsurikomi-ashi), khi đối thủ đẩy người lại để chống đỡ, đó là lúc họ tự dồn trọng tâm vào gót chân – thời điểm vàng để bạn tung ra cú O-soto-gari sấm sét.
2. O-uchi-gari
O-uchi-gari (Major Inner Reaping - Cú gặt chân lớn từ bên trong) chính là mảnh ghép hoàn hảo từ bên trong (Nội) khi đứng cạnh với O-soto-gari là cú tấn công gạt chân ngoài lớn.
Trong Judo, O-uchi-gari đây được gọi là đòn "bản lề", một judoka giỏi không bao giờ chỉ dùng đơn lẻ O-uchi-gari mà luôn dùng nó để mở đường cho các đòn khác, hoặc dùng nó như một cú dứt điểm bất ngờ khi đối thủ sơ hở mặt trong.
Nguồn gốc và ý nghĩa
O-uchi-gari nằm trong nhóm Ashi-waza (kỹ thuật chân) và là một trong những đòn cơ bản thuộc hệ thống Dai-nikyo (nhóm đòn thứ hai) của Kodokan.
O (大): Lớn (Đại).
Uchi (内): Bên trong (Nội).
Gari (刈): Gặt/Ngoắc.
Ý nghĩa: "Cú gặt chân lớn từ bên trong". Bạn đưa chân vào giữa hai chân đối thủ để quét chân trụ của họ từ trong ra ngoài.
Cách thực hiện
Bước 1: Kuzushi (Phá thế)
Đây là bước quan trọng nhất: Bạn phải ép đối thủ dồn trọng tâm lên gót chân của chân bị quét (thường là chân trái của Uke nếu bạn đánh thuận bên phải).
Tay trái (hikite) kéo tay áo đối thủ sang ngang và hơi xuống.
Tay phải (tsurite) đẩy mạnh cổ áo đối thủ ra sau và hướng về phía vai bị tấn công, tạo thế "đóng đinh" đối thủ xuống sàn.
Bước 2: Tsukuri (Áp sát)
Bạn bước chân trái của mình vào giữa hai chân đối thủ.
Cơ thể bạn áp sát vào đối thủ (áp ngực).
Chân phải của bạn nhấc lên, chuẩn bị thực hiện một quỹ đạo vẽ hình vòng cung (hoặc hình dấu hỏi) trên mặt thảm.
Bước 3: Kake (Quật)
Bạn đưa gót chân phải vòng qua sau gót chân trái của đối thủ.
Thực hiện động tác gặt mạnh từ trong ra ngoài theo hình vòng cung, đồng thời dùng toàn bộ trọng lượng cơ thể đổ về phía trước (hướng đối thủ ngã ngửa).
Khác biệt giữa O-soto-gari và O-uchi-gari
| Đặc điểm | O-soto-gari (Ngoài) | O-uchi-gari (Trong) |
| Vị trí tấn công | Mặt ngoài của chân đối thủ. | Mặt trong của chân đối thủ. |
| Chân quét | Quét chân cùng bên (P - P). | Quét chân đối diện (P - T). |
| Quỹ đạo chân | Gặt thẳng về phía sau. | Vẽ vòng cung/hình dấu hỏi trên thảm. |
| Cảm giác rơi | Rơi mạnh, dứt khoát về sau. | Rơi theo hướng nghiêng về sau. |
Để đòn thế trở nên tinh tế
Vẽ hình dấu hỏi: Đừng chỉ đơn giản là móc chân rồi kéo. Bàn chân của bạn phải lướt sát mặt thảm, vẽ một hình vòng cung rộng. Nếu bạn nhấc chân quá cao khỏi thảm, đối thủ sẽ dễ dàng rút chân ra thoát được.
Đầu gối hướng về hướng ngã: Khi gặt, đầu gối chân phải của bạn nên hướng về phía bạn muốn đối thủ ngã xuống. Điều này giúp dồn lực toàn thân vào cú quét.
Cặp bài trùng O-soto và O-uchi: Đây là chiến thuật kinh điển. Bạn giả vờ tấn công O-uchi-gari (bên trong), đối thủ sợ bị ngã sẽ co chân lại và đổ người ra ngoài, ngay lúc đó bạn chuyển sang O-soto-gari (bên ngoài) và ngược lại.
Cẩn thận phản đòn: Nếu bạn vào O-uchi-gari không đủ sâu hoặc không làm mất đà đối thủ, bạn rất dễ bị phản bằng đòn Uchi-gari-gaeshi (đối thủ quét ngược lại chân trụ của bạn).
Mẹo nhỏ: Một cú O-uchi-gari hiệu quả thường đi kèm với việc bạn hơi "húc" trán mình vào cằm hoặc vai đối thủ để hỗ trợ lực đẩy. Trong thi đấu, đòn này thường được thực hiện ở tốc độ cực cao, trông như một cú lướt người xuyên qua đối thủ.
Kỹ thuật đè
1. Kesa-gatame
Kesa-gatame (Scarf Hold - Đè hình khăn quàng): Đây là đòn đè cơ bản và phổ biến nhất trong nhóm Osaekomi-waza.
Nguồn gốc và ý nghĩa
Kesa-gatame là đòn đè đầu tiên mà bất kỳ võ sinh Judo nào cũng được học. Nó mô phỏng lại cách một nhà sư khoác chiếc áo cà sa (Kesa) chéo qua vai.
Kesa (袈裟): Áo cà sa (mặc chéo qua vai).
Gatame (固め): Khống chế / Khóa chặt.
Ý nghĩa: "Khống chế kiểu khăn quàng". Bạn dùng cơ thể mình quàng qua vai và cổ đối thủ giống như một dải khăn, tạo ra một sự kiểm soát vô cùng chắc chắn.
Cách thực hiện
Giả sử đối thủ (Uke) đang nằm ngửa trên thảm:
Bước 1: Vị trí ngồi
Bạn ngồi bên cạnh sườn của đối thủ, mặt hướng về phía đầu của họ.
Hông của bạn phải ép sát vào sườn phải của đối thủ.
Bước 2: Kiểm soát tay và cổ
Tay phải: Luồn qua gáy đối thủ và ôm chặt lấy cổ (hoặc nắm vào cổ áo sau gáy).
Tay trái: Nắm chặt tay phải của đối thủ (phần gần khuỷu tay), kéo sát vào nách trái của bạn và kẹp chặt lại.
Bước 3: Thế chân (Quan trọng để giữ thăng bằng)
Chân phải: Co lên, đầu gối hướng về phía đầu đối thủ.
Chân trái: Duỗi ra phía sau, lòng bàn chân hoặc mũi chân bám chắc xuống thảm để tạo lực đẩy.
Trọng tâm: Hạ thấp ngực, ép toàn bộ sức nặng lên ngực của đối thủ.
Tại sao Kesa-gatame lại lợi hại?
Khác với các đòn đè nằm ngang (như Yoko-shiho-gatame), Kesa-gatame cho phép bạn:
- Quan sát xung quanh: Vì bạn đang ở tư thế ngồi bán phần, bạn có thể dễ dàng quan sát các đối thủ khác (trong thực chiến).
- Khó thoát: Khi bạn kẹp chặt cánh tay của đối thủ vào nách, họ rất khó dùng tay đó để đẩy bạn ra hoặc thực hiện các đòn thoát hiểm.
- Chuyển đòn linh hoạt: Từ đây, bạn có thể dễ dàng chuyển sang các đòn khóa tay (Kansetsu-waza) như Ude-hishigi-juji-gatame.
Lời khuyên để đối thủ không thể thoát
- Đừng ngồi bệt xuống thảm: Sai lầm lớn nhất là đặt mông hoàn toàn xuống sàn. Bạn phải dồn trọng tâm lên người đối thủ. Mông của bạn chỉ nên "lướt" nhẹ trên thảm, phần lớn sức nặng nằm ở ngực bạn đè lên ngực họ.
- Kéo cao đầu đối thủ: Khi tay phải bạn ôm gáy, hãy hơi nhấc đầu đối thủ lên khỏi thảm một chút. Khi cổ bị gập lại, đối thủ sẽ mất đi rất nhiều sức mạnh để vùng vẫy.
- Khóa chặt cánh tay: Tay trái bạn phải kẹp cánh tay đối thủ thật sát vào nách. Nếu để lỏng, đối thủ sẽ xoay được khuỷu tay và đẩy hông để thoát ra.
- Hơi thở: Đừng nín thở khi đè, hãy thở đều và dùng sức nặng cơ thể thay vì dùng sức cơ bắp của cánh tay.
- Mẹo nhỏ: Nếu đối thủ cố gắng dùng chân để móc vào chân bạn (để phá thế đè), hãy dang rộng chân trái ra phía sau và hạ thấp hông hơn nữa.
2. Kata-gatame
Kata-gatame (Shoulder Hold - Đè vai): là một "pháo đài" cực kỳ vững chắc. Với tư cách là một Shodan, mình đánh giá đây là một trong những đòn đè an toàn và khó thoát nhất, đồng thời nó cũng là nền tảng của một đòn siết cổ cực kỳ lợi hại trong MMA và BJJ (Arm-triangle choke).
Nguồn gốc và ý nghĩa
Kata-gatame nằm trong nhóm Osaekomi-waza (kỹ thuật đè). Nó thể hiện tính hiệu quả của việc sử dụng chính bộ phận cơ thể của đối thủ để chống lại họ.
Kata (肩): Có nghĩa là "Vai".
Gatame (固め): Khống chế / Khóa chặt.
Ý nghĩa: "Khống chế vai". Điểm mấu chốt của đòn này là bạn dùng đầu và vai của mình ép sát vào vai của đối thủ, dùng chính cánh tay của họ để khóa chặt phần đầu và cổ của họ lại.
Cách thực hiện
Giả sử bạn đang ở tư thế bên cạnh đối thủ (Uke):
Bước 1: Vị trí cánh tay
Bạn dùng tay phải đẩy cánh tay phải của đối thủ lên cao sao cho bắp tay của họ áp sát vào tai của chính họ.
Bạn đưa đầu mình áp sát vào phía ngoài bắp tay đó của đối thủ, ép chặt nó vào cổ họ.
Bước 2: Khóa tay (The Grip)
Tay phải của bạn luồn dưới cổ đối thủ.
Hai tay bạn đan chặt vào nhau (có thể dùng kiểu nắm Gable grip - hai lòng bàn tay úp vào nhau).
Điểm quan trọng: Ép sát khuỷu tay của bạn xuống sàn để không cho đối thủ có khoảng trống cử động.
Bước 3: Thế chân và Trọng tâm
Bạn nằm sấp, hơi chếch người sang một bên.
Chân phải co lại, đầu gối ép sát vào sườn đối thủ. Chân trái duỗi thẳng để tạo lực đẩy người về phía trước.
Trọng tâm: Dồn toàn bộ sức nặng lên ngực và vai của đối thủ.
Tại sao Kata-gatame lại rất khó thoát?
So với Kesa-gatame, đòn này có những ưu điểm vượt trội:
- Triệt hạ khả năng bắc cầu (Bridge): Vì bạn ép chặt vai và đầu đối thủ, họ rất khó lấy đà để dùng sức mạnh của lưng và cổ để hất bạn ra.
- Khả năng siết: Nếu bạn siết chặt hơn và điều chỉnh góc độ, đòn đè này sẽ biến thành một đòn siết cổ (Shime-waza) khiến đối thủ phải xin hàng (Maitta).
- Điểm tựa thấp: Trọng tâm của bạn cực thấp và trải dài trên thảm, khiến đối thủ rất khó tìm được khe hở để lách hông.
So sánh Kata-gatame và Kesa-gatame
| Đặc điểm | Kata-gatame (Đè vai) | Kesa-gatame (Đè cổ tay) |
| Vị trí đầu | Đầu bạn ép sát vào vai đối thủ. | Đầu bạn ngẩng cao hoặc nhìn về phía trước. |
| Cánh tay đối thủ | Bị ép ngược lên trên cổ của chính họ. | Bị kẹp chặt dưới nách của bạn. |
| Tư thế người đè | Nằm sấp hoặc hơi nghiêng. | Ngồi bán phần. |
| Khả năng thoát | Rất khó thoát bằng sức mạnh. | Dễ bị đối thủ cuộn người hất đi nếu hở hông. |
Bí quyết khống chế tuyệt đối
Dùng đầu như một chiếc kìm: Đừng chỉ dùng tay để siết. Hãy dùng đầu của bạn đẩy mạnh vào vai đối thủ. Vai đối thủ càng ép vào cổ họ bao nhiêu, đòn đè càng chắc bấy nhiêu.
Hạ thấp khuỷu tay: Luôn đảm bảo khuỷu tay của cánh tay đang ôm cổ đối thủ phải chạm xuống mặt thảm. Nếu khuỷu tay bạn nhấc cao, đối thủ sẽ luồn được tay qua và đẩy bạn ra.
Lực đẩy từ chân: Đừng chỉ nằm im. Hãy dùng mũi chân trái liên tục đẩy người về phía đối thủ để tăng áp lực lên ngực họ.
Kiểm soát hông: Luôn giữ đầu gối phải áp sát vào hông đối thủ để ngăn họ thu chân lại tạo thế phòng thủ (Guard).
3. Kami-shiho-gatame
Kami-shiho-gatame (Upper Four-Quarter Hold - Đè bốn điểm từ phía đầu): đây là một trong những đòn đè "vững chãi" nhất trong Judo. Trong các giải đấu quốc tế, khi một võ sĩ đã vào được thế Kami-shiho-gatame chuẩn, tỉ lệ đối thủ thoát ra được là cực thấp. Nó được ví như một tảng đá đè nặng lên người đối phương.
Nguồn gốc và ý nghĩa
Kami-shiho-gatame thuộc nhóm Osaekomi-waza (kỹ thuật đè). Đây là đòn thế khai thác tối đa trọng lượng cơ thể và sự kiểm soát từ phía trên đầu.
Kami (上): Phía trên / Phía đầu.
Shiho (四方): Bốn phương / Bốn góc (ám chỉ việc kiểm soát cả hai vai và hai bên hông/ngực).
Gatame (固め): Khống chế / Khóa chặt.
Ý nghĩa: "Khống chế bốn điểm từ phía trên đầu". Bạn ở vị trí phía trên đầu đối thủ, nhìn xuống chân họ, và khóa chặt hai vai của họ xuống thảm.
Cách thực hiện
Giả sử đối thủ (Uke) đang nằm ngửa trên thảm:
Bước 1: Vị trí tiếp cận
Bạn quỳ phía trên đầu đối thủ, hướng mặt về phía chân của họ.
Ngực của bạn ép sát lên mặt và ngực của đối thủ.
Bước 2: Khóa tay (The Grip)
Bạn luồn cả hai tay xuống dưới nách của đối thủ.
Nắm chặt lấy đai (Obi) của đối thủ ở hai bên hông. Nếu không nắm được đai, bạn có thể nắm vào phần áo ở mạn sườn.
Ép hai khuỷu tay của mình sát xuống thảm và thu sát vào người mình.
Bước 3: Thế chân và trọng tâm
Bạn có thể quỳ hai gối rộng ra để tạo chân đế vững chắc.
Hoặc duỗi thẳng hai chân ra phía sau, các mũi chân bám chắc xuống thảm để đẩy toàn bộ sức nặng về phía trước.
Mấu chốt: Tì cằm hoặc ngực thật mạnh lên ngực đối thủ, khóa chặt không cho họ xoay vai hay ngóc đầu dậy.
Tại sao Kami-shiho-gatame khó thoát?
- Kiểm soát trục đối xứng: Vì bạn nằm thẳng hàng với đối thủ, họ rất khó lấy đà để hất bạn sang hai bên (như trong Kesa-gatame).
- Khóa chặt bả vai: Hai tay bạn luồn dưới nách và nắm đai đã triệt tiêu khả năng dùng tay của đối thủ để đẩy hoặc tạo khoảng trống.
- Tầm nhìn của đối thủ bị che khuất: Ngực và bụng của bạn đè lên mặt đối thủ, khiến họ rơi vào trạng thái bị động hoàn toàn và khó tìm hướng thoát.
Bí quyết để đòn đè "không lối thoát"
- Ép sát khuỷu tay: Luôn nhớ ép hai khuỷu tay của bạn xuống sàn. Nếu bạn nhấc khuỷu tay lên, đối thủ sẽ luồn được tay vào và đẩy hông thoát ra.
- Sử dụng sức nặng của cằm: Hãy tì cằm của bạn vào bụng hoặc ngực của đối thủ. Điều này tạo thêm một điểm áp lực khiến họ rất khó thở và khó cử động.
- Thay đổi biến thể (Kuzure): Nếu đối thủ quá khỏe và cố gắng dùng tay đẩy bụng bạn, hãy chuyển sang Kuzure-kami-shiho-gatame bằng cách luồn một tay dưới nách và một tay ôm lấy cổ/vai đối thủ để thay đổi góc độ khống chế.
- Bám sàn bằng mũi chân: Đừng nằm im một chỗ. Hãy luôn dùng mũi chân đẩy người về phía trước để đối thủ luôn cảm thấy áp lực cực lớn lên lồng ngực.
- Ghi chú: Trong tập luyện, hãy chú ý để bạn tập có không gian thở một chút. Kami-shiho-gatame là đòn đè rất dễ gây nghẹt thở do ngực bạn ép trực tiếp vào mặt và mũi của đối thủ.
Judo Khỏe biên tập
- Website: www.JudoKhoe.vn
- Youtube: www.youtube.com/@judokhoe
- Tiktok: www.tiktok.com/@judokhoe
- Zalo: www.zalo.me/v/@judokhoe
- Fanpage: www.facebook.com/judokhoe
- Group: www.facebook.com/groups/judokhoe
